پنجمین همایش ملی مدیریت و کارآفرینی

درباره خوانسار

جغرافیای طبیعی و انسانی :

 نام خوانسار به صورت خونسار بوده که به معنی چشمه سار است . خان ، خانی و خن در فارسی به معنای چشمه است که واژه کردی کانی (چشمه) نیز با آن هم ریشه است. خوانسار در عرض جغرافیایی 33 درجه و 13 دقیقه شمالی و طول جغرافیایی  50 درجه و 19 دقیقه شرقی در ناحیه ای نه چندان دور از کویر مرکزی ایران در فاصله حدود 150 کیلومتری شمال غرب شهر اصفهان واقع شده است .

 

 

خوانسار شهری است خوش آب و هوا با ارتفاع 2250 متر بالاتر از سطح دریا و پوشش گیاهی متنوع که لاله های واژگون آن معروف هستند.

 

دره خوانسار در امتداد رشته کوههای جنوب غربی ، شمال شرقی بین دو رشته ارتفاعات آهکی کرتاسه قرار دارد . وجود ارتفاعات بلند و مرتفع در دو سوی دره خوانسار مانع از امتداد و گسترش تشکیلات شیستی که رخساره آنها تپه ماهورهاست گشته است  .   مهم ترین عامل فرسایش در سطح منطقه در درجه اول فرسایش آب های روان و در درجه دوم فرسایش مکانیکی ناشی از تغییرات درجه حرارت یخبندان می باشد .

مرتضی راوند در تاریخ اجتماعی ایران در مورد خصوصیت مردم خوانسار می گوید : " و آنچه را نباید فراموش کرد اتحاد مردم خوانسار است که قابل اهمیت می باشد و در دوستی هم اگر از طرف ، محبت و یکرنگی ببینند صادقند. مردم خوانسار در هر کجا که باشند هوای یکدیگر را دارند و اگر برای یک نفر حادثه ای پیش آید به جای شماتت و سرزنش اول دست او را می گیرند و برایش اعاده حیثیت می کنند ، مخصوصاً در موارد ورشکستگی و مسائل مادی و این خصوصیت هاست که جذب قلوب دیگران را می کنند."

همچنین است زبان و گویش خوانساری که در طول اعصار تحت تأثیر زبان های مختلف قرار گرفته است.آنچه مسلم است ریشه زبان و گویش خوانساری پارسی میانه و تاحدودی ماد غربی است .

نوع لباس و حتی زبان و ریشه های تاریخی از جمله دلایل دال بر سابقه تاریخی یک مکان است.هرچند قدمت آثار به جا مانده تاریخی در خوانسار (به جز آتشکده هیکل در تیدجان) سابقه ای قبل از اسلام ندارد ، لیکن ریشه کهن گویش خوانساری تا زمان «مادها» نیز می رسد.

 

 

 

تاریخچه و جمعیت :

تاریخچه شهرستان خوانسار به قبل از اسلام می رسد وجود آثاری از آتشکده تیر و معبدی بنام هیکل در کوه تیر در حوالی روستای تیدجان و سنگ قبری به خط پهلوی در قریه قودجان دلیلی بر این مدعاست . مدارکی که از سابقه تاریخی خوانسار در دست است تاریخ مهاجرت دسته ای از اقوام یهود به خوانسار و سرگذشت آنها است که به زمان سلطنت کوروش می رسد .

جمعیت ساکن در این شهرستان بالغ بر 37 هزار نفر بوده که با توجه به برآوردهای بعمل آمده این رقم رو به افزایش است . لازم به توضیح است که جمعیت غیرساکن این شهرستان در نیمه دوم سال به 50 هزار نفر بالغ میگردد. این شهرستان دارای یک بخش مرکزی و سه دهستان به نام های چشمه سار ، کوهسار و پشت کوه و دارای 18 روستا می باشد.

در فصول سرد سال دمای هوا تا 20 درجه زیر صفر کاهش می یابد و در گرمترین روزهای فصل تابستان درجه حرارت به 38 درجه سانتیگراد افزایش می یابد و درجه رطوبت نسبی 2.32 می باشد. آب این شهرستان از طریق 179 چاه ، 158 رشته قنات و 59 رشته چشمه با میزان آبدهی 105 میلیون مترمکعب ، تأمین می شود.

مردم خوانسار دارای لهجه خاصی نبوده ولیکن دارای گویش مستقل خوانساری می باشند که این گویش ریشه در زبان فارسی قدیم داشته و از قبل از اسلام در این شهرستان رایج بوده است . در کتب تاریخ نقل است شهربانو همسر امام حسین(ع) – دختر یزدگرد سوم- در هنگام اسارت در مجلس عمر خطبه ای به زبان و گویش خوانساری ایراد نموده است که این جمله معروف از اوست :    اف بر ابرویزبو که نامه پیغمبرش بدرا . (یعنی اف بر خسروپرویز باد که نامه پیغمبر را پاره کرد)

 

تاریخچه تشکیل شهر و اقتصاد:

وفور چشمه ها در دره خوانسار عامل پیدایش این سکونتگاه به صورت روستایی کوچک و سپس تکامل و گسترش آن در ادوار مختلف بوده است. در قدیم در اطراف شهر چشمه های زیادی وجود داشته است .

قسمت علیای رودخانه خوانسار از یک طرف و از سویی دیگر گسترش شهر با جهتی جنوبی ، شمالی به موازات رودخانه نیز بیانگر اهمیت و نقش منابع آب در توسعه و تکامل شهر خوانسار می باشد.

محل اولیه شهر خوانسار تا حدود چهارصد سال قبل در بخش جنوبی دره خوانسار قرار داشته که اکنون تبدیل به مراتع و باغات گشته است .

در خصوص محل اولیه شهر باید این نکته را در نظر داشت که انتخاب محل هسته اولیه شهر خوانسار به علت مسائل جبری از جمله نداشتن حق استفاده از آب سرچشمه خوانسار بوده است . بنابراین هسته اولیه شهر در محلی بین محله های جنوبی (فعلی شهر) بین محله موریزان قسمتی بخش هایی از محله سردشت قرار داشته و آب مصرفی از طریق قنوات و چشمه ها و شعبه جنوبی رودخانه خوانسار تأمین می گشته است. از جمله علل جایگزینی شهر در محل فعلی امکان دسترسی بیشتر به آب رودخانه خوانسار و چشمه های واقع در شمال مقر اولیه شهر به ویژه چشمه های واقع در محل سرچشمه بوده است . استفاده بیشتر از رودخانه و چشمه های پر آبی همچون چشمه های پیر ، کرکخان ، شترخان و مرزنگوش شرایط مساعد را جهت رشد و توسعه  بیشتر مهیا ساخته اند .

نقشه شهر در محل اولیه بیشتر شبیه به یک هلال کشیده شده بود . جایگزینی شهر در محل فعلی در واقع باعث فشردگی و تراکم مساکن و محله ها و به طبع آن نوعی اتحاد  انسجام را نیز باعث می گردد که مدتی بعد تأثیر بسیار بر وحدت و انسجام مردم شهر در برابر حمله افاغنه به خوانسار در زمان صفویه داشته است .

به استناد آمار موجود تقریباً 6000 نفر از جمعیت 40 هزار نفری این شهرستان در بخش کشاورزی و دامداری و دامپروری و حدود 4200 نفر در بخش خدمات و 600 نفر در بخش صنعت مشغول به کار می باشند .

محصولات اصلی به ترتیب سطح کشت عبارتند از : گندم – جو – علوفه – سیب زمینی و حبوبات و محصولات باغی شامل : انگور – گردو – بادام و زردآلو می باشد .

این شهرستان در زمینه تولید عسل سابقه طولانی دارد و در حال حاضر با تعداد بالغ بر 32000 کلنی زنبورعسل سالیانه بیش از 350 تن عسل تولید و به شهرهای دیگر و حتی به خارج از کشور صادر می نماید .

خشکبار از قبیل مغز گردو ، بادام و برگ زردآلو از دیگر محصولات این منطقه می باشد .

 

 

 

 

گردشگری
 

گلستانکوه :

 

گلستان کوه منطقه ای است در جنوب شهرستان خوانسار در 15 کیلومتری آن که منطقه ای بسیار سرسبز و خوش آب و هوا می باشد که سراسر آن کوه پوشیده از گون های گزنگبین ، پیاز وحشی (موسیر) و انواع گلهای زیبا که از آن جمله می توان گلهای لاله اشک مژگان ، انواع لاله های سرنگون ؛ نظیر سرنگون ایرانی ،  سرنگون حنایی ، لاله پیشه زار ، لاله آتشی و لاله کوهی را نام برد .

 

 

 

مشخصات گل های این منطقه به شرح زیر است :

 

گل واژگون «گل سرنگون» :

 

پیاز مشخص این جنس شامل چند برگ فلسی ضخیم بوده و با هیچ پوشینه ای مستور نیست . برگ های آن متناوب ، متقابل یا بعضی فراهم در روی بنفش مایل به قهوه ای می باشد . یکی از گونه های گل واژگون ، گل سرنگون اشک مژگان می باشد که با ارتفاع 120 سانتیمتر گل های زنگوله ای درشت به رنگ های نارنجی مایل به قرمز که به طور زیبایی از سمت داخل با نوشگاه های سیاه رنگ یک زمینه سفید آرایش یافته اند . از شناخته ترین گیاهان پیازدار ایران به حساب می آید .

 

گل سرنگون ایرانی :

 

ارتفاع این گل تا 75 سانتیمتر می رسد . گل های آن متنوع است که 5.1 سانتیمتر اندازه آن و به رنگ ارغوانی می باشد که در میان عوام به گل های صندوقی معروفند .

 

گل سرنگون حنایی :

 

ارتفاع این گل 20 تا 30 سانتیمتر است . ترکیب گل ها به رنگ های قهوه ای مایل به زرد و در بعضی مواقع گل ها رنگ قهوه  ای قرمز خود را از دست داده و به زرد متمایل به سبز در می آید . فصل رویش و گل دادن آنها در اردیبهشت و خرداد است .

 

لاله بیشه زار :

 

ارتفاع این گل 25 سانتیمتر است . گل های زرد همراه با خطوط سبز متمایل به بنفش دارای سه قطعه خارجی گل پوش و همچنین غنچه ای واژگون واقع بر یک دم گل بلند در اغلب ارتفاعات شرقی و غربی شهرستان دیده شده است .

 

لاله آتشی :

 

این گیاه شبیه گونه قبلی اما بدون خط و عاری از پرز است . پیاز آن پوشیده از پوشینه های بسیار و نمدی است و در عمق زیاد خاک قرار دارد . این گیاه به لاله اراکی نیز معروف است . فصل گل دهی آن بهار و در اغلب ارتفاعات خوانسار ، گلپایگان و فریدن می روید .

 

لاله کوهی :

 

ارتفاع آن 15 سانتیمتر و دارای دو رنگ قرمز یا زرد می باشد . پیاز آن در داخل پوشینه نمدی است . گلدهی آن در اردیبهشت و خرداد در ارتفاع 3000 متر در منطقه است .

 

گزنگبین (گز علفی) :

 

شیره سفید رنگی است که در فصل تابستان از گون استراگالوس ترشح می شود . گز خوانسار نوعی مان است .مان ها موادی با طعم کمی شیرین و ملایمند که به طور طبیعی یا بر اثر گزش حشرات و یا ایجاد شکاف در تنه درختان و یا برگ گیاهان مختلف به خارج ترشح می گردد که صفات درمانی دارد .

 

 

 پارک سرچشمه :

 

یکی از مراکز تفرجگاهی و گردشگری خوانسار ، پارک سرچشمه این شهر می باشد . این پارک با وسعتی حدود 15 هکتار در جنوب شهر خوانسار و در دامنه کوه خوانسار قرار دارد . این پارک زیبا در طول سال و در فصول مختلف ، پذیرای میهمانان و گردشگران زیادی از شهرهای استان و دیگر نقاط کشور می باشد و به دلیل وجود چشمه های آب متعدد از جمله چشمه مرزنگوش ،  چشمه شترخون و چشمه پیر که در جنب آرامگاه شیخ اباعدنان قرار دارد هم از طراوت و زیبایی خاص برخوردار شده است .

 

همچنین وجود جنگل انبوه از درختان مختلف در دامنه کوه و محل های استراحت و سکوهای مخصوص مسافران و میهمانان بر جاذبه طبیعی این پارک زیبا افزوده است . چشمه اصلی این پارک ضمن افزایش بر زیبایی پارک تأمین کننده آب کشاورزی خوانسار بوده و انهار 11 گانه خوانسار از آن بهره مند می شوند .

 

 

کوچه باغ :

 

خوانسار علاوه بر مکان های دیدنی و گردشگری طبیعی و تاریخی بسیار از باغ های انبوه نیز پوشیده شده است ، به گونه ای که اگر از بلندی های اطراف به شهر نگاه کنیم جز مواردی اندک ساختمان و سازه ای مشاهده نمی کنیم و شهر را پوشیده از درخت میبینیم .

 

 

یکی از مواردی که چشم هر بیننده ای را در خوانسار به خود خیره می کند ، کوچه باغ های زیبا و رویایی خوانسار است . کوچه باغ هایی که با دیوارهای خشتی در بیرون و درختان سر به فلک کشیده ای که ارتفاع آنها چند برابر دیوارهاست ، خودنمایی می کند.وجود درختان با قدمت زیاد و تنوع رنگی که در بین برگ های این درختان وجود دارد ، جلوه های بصری زیبایی را در این دالان ها ایجاد می کند .